سفرنامه خراسان / قسمت پنجم بسطام 4
کمی آن طرف تر از پارکینگ مجموعه بایزید بسطامی حدود 200 متر بالاتر، مسجد جامع شهر بسطام قرار دارد البته مسجد جامع نیز جزو مجموعه فرهنگی بایزید بسطامی است .
مسجد جامع بسطام دارای دو شبستان است که یکی را تبدیل به حسینیه کرده اند درقسمت حسینیه محراب گچ بری شده زیبایی به چشم می خورد که زیبایی آن من را مدتی به خود مشغول نگهداشته بود.
در آن طرف دیوار مسجد برج زیبا و بلندی نگاه آدمی را به خود جلب می کند این برج معروف است به برج کاشانه .
برج کاشانه بسطام از بناهای تاریخی قرن هفتم و هشتم هجری است. تاریخ بنای برج کاشانه بر اساس کتیبه سر در ورودی، سال 700 قمری است..
ارتفاع این برج 20 متر است و در بالای برج نوشتهای به خط کوفی دیده میشود که در آن نام الجایتو ثبت شده است.ارتفاع این برج از درون ۲۴ متراست . شکل خارجی آن چند ضلعی منتظم سی ضلعی است.
در بالای برج دو حاشیه از آجرها بزرگ وجود دارد که روی آن مطالبی نوشته شده است. در ضلع جنوب غربی این برج روی یک آجر کلمه بسم الله الرحمن الرحیم با خط ثلث بسیار زیبایی دیده میشود.
سقف برج به گذشت زمان فرو ریخته بوده که در دورههای بعد به تعمیر آن اقدام شده است.
برخی از شرقشناسان از جمله آندره گدار بر این گمان است که این بنا از آثار غازانخان مغول است و نام اصلی آن غازانه بوده که به مرور زمان و بدون توجه به اصل آن کاشانه نادیده شده است.
از تاریخ بنای این برج اطلاع صحیحی در دست نیست. به عقیده اهالی بسطام، این برج قبل از اسلام آتشکده زرتشتیان بوده است.
در دورههای بعد از اسلام، از این برج برای دیدهبانی بسطام استفاده میشد. با توجه به اسلوب ساختمان و عوامل دیگر به نظر میرسد؛ این بنا به رصدخانه بسیار شبیه است.
نام :حسین بیدگلی بیدگلی